Początkowo mieszkańcy miasta Świebodzin czerpali wodę z pobliskich strumieni i jezior. By ujmować coraz większą ilość wody sięgano po nią coraz głębiej, studnie kopano, później wiercono. Budowano zbiorniki, by nocą gromadzić w nich wodę. Zasoby wód podziemnych na terenie miasta były jednak ograniczone. Zdarzało się, że podczas suszy wysychały w mieście stawy, strumienie a nawet studnie.
W XVIII i XIX wieku, celem rozwiązania narastającego problemu zaopatrzenia miasta w wodę pitną, następowała stopniowa rozbudowa rozproszonego systemu ujęć i sieci wodociągowych. Nadzór nad siecią sprawował rurmistrz, zatrudniony przez władze miejskie. Rurociągi drewniane sukcesywnie zastępowano ceramicznymi, porcelanowymi, a następnie żeliwnymi.
Budowę wodociągów miejskich zakończono w 1910 roku, a 10 lat później powstała na terenie miasta stacja uzdatniania wody. W roku 1998 została ona poddana gruntownej modernizacji. Rok 1928 to data położenia głównej sieci kanalizacyjnej. Jednak dopiero 50 lat później rozpoczęto budowę oczyszczalni ścieków. Początkowo do użytku oddana została jej część biologiczna, miało to miejsce w roku 1986. Część mechaniczna zaczęła funkcjonować w roku 1992.
Świebodzińskie wodociągi funkcjonowały jako część Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej (PGKiM), które powstało w 1975 roku z połączenia Miejskiego Zarządu Budynków Komunalnych (MZBK) oraz Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej (MPGK).
Do zadań Miejskiego Zarządu Budynków Komunalnych należało:
Natomiast zadania Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej były następujące:
PGKiM jako przedsiębiorstwo państwowe przejęło działalność wyżej wymienionych zakładów. Nadzór nad nim sprawowała Rada Miejska. Ceny za poszczególne usługi ustalane były odgórnie przez państwo, były to tak zwane ceny urzędowe, lub przez Radę Miejską, tak zwane opłaty lokalne.
Wielobranżowe podmioty komunalne stanowiły dominującą formę organizacyjną usług komunalnych w małych i średnich miastach. Wielobranżowość tych podmiotów wynikała przede wszystkim ze szczupłości lokalnego rynku(stwarzającego zagrożenie dla usamodzielnionych jednostek świadczących jeden rodzaj usług), z wzajemnych powiązań wyodrębnionych w strukturze organizacyjnej zakładów (wspólna baza techniczna), z przekonania, iż większą efektywność warunkuje prowadzenie działalności wielobranżowej (przy określonych zależnościach występujących pomiędzy poszczególnymi rodzajami usług) oraz z możliwości wzajemnego subwencjonowania usług. W tym ostatnim przypadku wynika to najczęściej ze świadomej polityki organów gmin, traktujących świadczone usługi jako pewną całość i koncentrujących w jednej jednostce organizacyjnej gminy odpowiedzialność za ciągłość i sprawność ich świadczenia, a także możliwości eliminowania dotacji i minimalizowania obciążeń podatkiem dochodowym prowadzonej działalności. Za wielobranżowym charakterem działalności opowiadały się także zarządy podmiotów komunalnych, mając dzięki temu możliwość stosowania rachunku wyrównawczego pomiędzy świadczonymi usługami - zyski z jednych dziedzin pokrywają straty uzyskiwane z innych dziedzin działalności - i stabilizowania tym samym sytuacji finansowej firm.
Wyniki prowadzonych przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową badań monitoringowych wielobranżowych przedsiębiorstw komunalnych wykazały, że istotnym problemem funkcjonowania i rozwoju tej grupy podmiotów komunalnych jest na ogół brak skonkretyzowanej wizji rozwoju sfery usług, wynikający z braku lub niedostatecznego zdefiniowania celów długofalowych dla działalności w poszczególnych obszarach usług komunalnych. W konsekwencji planowanie długookresowe występowało w znacznie ograniczonym zakresie.
Po 1990 r. zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków uznano za zadania własne gminy, przekazując jej mienie państwowe związane z realizacją tych zadań. Rozpoczęła się decentralizacja i komunalizacja przedsiębiorstw wojewódzkich, wojewódzkich zakładów usług wodnych, komunalizacja przedsiębiorstw komunalnych a także przekazywanie gminom wodociągów zakładowych obsługujących jednostki osadnicze.
W związku z obowiązkiem wyboru nowej formy organizacyjno - prawnej dla dotychczasowych przedsiębiorstw komunalnych oraz chęcią restrukturyzacji Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Świebodzienie w roku 1991 w oparciu o ustawę o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych wydzielono i sprywatyzowano działalność w zakresie utrzymania zieleni miejskiej, usług cmentarnych oraz dystrybucji gazu butlowego, oddając je w ręce podmiotów prywatnych.
Z dniem 1 stycznia dokonano dalszych przekształceń PGKiM tworząc:
W wyniku pogarszającej się jakości usług w zakresie wywozu nieczystości, dewastacji sprzętu dzierżawionego od gminy oraz nie przestrzegania przepisów o ochronie środowiska uchwałą Rady Gminy wypowiedziano umowę prywatnej firmie SOLUX, a zakres jej działalności wraz z majątkiem przekazano Zakładowi Wodociągów i Kanalizacji. Jednocześnie z dniem 1 lutego 1994 roku przekształcono ZWiK w ZWKiUK (Zakład Wodociągów Kanalizacji I Usług Komunalnych). ZWiK postawiony został w stan likwidacji, a powołany ZWKiUK powstały z połączenia ZWiK oraz SOLUX funkcjonował jako spółka pracownicza z udziałem gminy. Podział udziałów przedstawiał się następująco:
Majątek, w oparciu o który spółka prowadzi działalność jest własnością gminy, udostępniony jest on spółce na podstawie umowy o dzierżawę z dnia 1 lutego 1994 roku, zawartej na podstawie uchwały Rady Miasta w Świebodzinie z dnia 18 listopada 1993 roku oraz na podstawie Kodeksu Cywilnego - dział I Najem i Dzierżawa. Nowo powstała spółka przejęła pracowników ze zlikwidowanych spółek SOLUX i ZWiK oraz wszystkie należności i zobowiązania ZWiK.
Gmina (dzierżawca) ustala roczny czynsz dzierżawny. Pozostaje on do dyspozycji ZWKiUK i przeznaczany jest na odtworzenie dzierżawionego majątku oraz jego modernizację i zakup nowych środków trwałych. Środki uzyskiwane przez przedsiębiorstwo z tytułu zatrzymanego czynszu dzierżawnego są rozdysponowywane na podstawie sporządzanego przez spółkę planu inwestycyjnego, który zatwierdza Rada Gminy.
Gmina ustala również na podstawie wniosku - kalkulacji kosztów opracowanych zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1986 roku oraz późniejszymi zmianami ceny za:
W przypadku ustalenia cen poniżej kosztów faktycznych (uzasadnionych) obowiązkiem gminy jest zapewnienie wyrównania cen w formie dotacji. Opłaty ponoszone w związku z wyżej wymienionymi usługami, ze względów społecznych, zawsze były upolitycznione i starano się je utrzymywać poniżej ponoszonych przez jednostkę kosztów. Straty najczęściej pokrywane były poprzez zmniejszanie obciążeń podatkowych na rzecz gminy - zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości, zmniejszenie czynszu dzierżawnego, który i tak jest niższy niż naliczona amortyzacja dzierżawionego majątku. Władze bały się i boją do dnia dzisiejszego podnoszenia cen ze względu na niezadowolenie lokalnego społeczeństwa, a także ich trudną sytuację finansową, wynikającą z rosnącego w tym rejonie bezrobocia. Dlatego do 2002 roku stosowano ulgi i preferencje wobec jednostek świadczących usługi komunalne.
Przekształcenie spółki w roku 1994 oprócz rozszerzenia działalności byłorównież podyktowane chęcią ominięcia ustawy z dnia 22 grudnia 1990 roku oraz ustawy z dnia 19 września 1992 roku związanej z podatkiem od ponadnormatywnego wzrostu wynagrodzeń, czyli tak zwanym "popiwkiem". Spółki skarbu państwa, w których udział organu państwowego był mniejszy niż 50% były z owego obowiązku zwolnione.
Ostatnim etapem przekształceń w ramach Zakładu Wodociągów Kanalizacji i Usług Komunalnych było ponowne ograniczenie działalności, mianowicie z dniem 31 marca 1998 roku przekazano nowemu użytkownikowi - prywatna spółka "TEW Gospodarowanie Odpadami" z siedzibą w Nowej Soli - dzierżawione obiekty związane z prowadzeniem działalności w zakresie wywozu nieczystości stałych.
Przedsiębiorstwo podlega więc określonym przekształceniom własnościowym i organizacyjnym, przy czym zachowuje przedmiot działalności, czyli świadczenie usług wodno - kanalizacyjnych.
fragmenty pracy magisterskiej Alicji N.
